Bauke de Vries in de Princessehof

Schoonheid aan scherven

UNBROKEN van Bauke de Vries in de Princessehof in Leeuwarden
Nog t/m 16 augustus 2026

Bij de ingang van de tentoonstelling staat het ‘campagnebeeld’. Een in elkaar geknutseld Chinees paard uit de zoveelste dynastie, lijkt wel met een vreemde kop, nauwelijks passend bij het lijf, en hoeven van omgekeerde kommetjes, en benen van scherven, scherven, scherven van Europees en Aziatisch porselein. Op zijn rug een wankele toren afval, deels gelijmd met gouden aderen, andere stukken gebroken toegevoegd.

Op de achterwand een foto, portret van de kunstenaar Bauke de Vries, de alleskunner, recht onder het corpus Christi, dat zonder kruis in de lucht hangt. Hij, de kunstenaar, fier rechtop, met tussen zijn gespreide armen zíjn kunstwerken, kijkt je doordringend aan: hoed je maar, want hier begin mijn universum, het universum waar schoonheid een andere betekenis aanneemt. En ga je naar binnen, wel, dan zit er niets anders op, dan jezelf op het spel zetten. Want ik laat je niet meer met rust!

Zo begint een buitengewoon verontrustende tentoonstelling. Verontrustend omdat bekende aannames over schoonheid en waarde in de waagschaal worden geplaatst. Er is heus wel eens een goud-gelijmd Japans theekommetje onder mijn ogen gekomen. Een een boekje waarin wordt beschreven hoe ik dat zelf precies zó na zou kunnen maken. Zo’n trucjesboekje waar ik opstandig van wordt. Omdat het geen vragen opwerpt en geen vragen beantwoordt. Wat is dat: porselein? Hóe breekt porselein? Waarom lijm ik mijn porselein onzichtbaar met twee-componenten-lijm en wat is daar mis mee? Hoezo goud? Wat heeft porselein met goud te maken. Is Japanse restauratietechniek écht superieur? Wat moet dat met Chinese scherven? Weet je wat écht wit is? De kristalsuikerenpoederbreuk van een in tweeën gebroken gebaksschotel. Zo’n schotel die net zo lang mooi blijft, als je hem heel weet te houden. Onder elk gebakje weer.

Keramiek

Paul Wunderlich (1927-2010) voor Rosenthal, Bokhara porselein servies 1990

Gebakschotel, ook wel gebaksschotel of gebakbordje dan wel gebaksbordje. Een bordje of schotel, gebakken van witte kaolien - een klei-achtige, licht verontreinigde natuurlijke substantie uit de aarde - voor gebruik geschikt gemaakt om gebakken waar op te dienen. Door de Duitse Rosenthal fabriek die als eerste Chinese kaolien wist na te bootsen. De witte klei verstopt en beschermd onder een decoratieve glazuurlaag van gekleurde transfers, in groen, geel en rood naar ontwerp van de Studio-linie. Ontwerp getiteld Bokhara doorgezet over het gehele twaalfdelige servies van 64 onderdelen, onlangs geveild in Londen voor 22.900 English pounds. Zou je voor dat geld niet alle scherven lijmen?

Schoonheid

Deze scherven hebben meer dan honderd jaar in de grond gelegen. Je ziet de verontreinigde klei waarover een dun laagje witte tinglazuur is gebakken. Voor het bakken werd met blauw een voorstelling op het wit gepenseeld, dat tijdens het bakken in de glazuur verzonk. Zo ontstond ‘Delfts Blauw’. Het procedé in Duitsland werkte iets verfijnder, met veel echte, witte kaolien. Dat verklaart de witte breuken in de scherven die Bauke de Vries gebruikt: hij sorteert ze secuur op land van herkomst: Nederland, Duitsland, Engeland en China. In de beschilderingen gingen deze stijlen al snel in elkaar over.

Japan vs Rosenthal

Deconstructed Neolithic Machang, 2019, Bouke de Vries,
Neolithic Chinese earthenware on bronze base and mixed media, 50 x 55 cm,
courtesy Bouke de Vries, Galerie Ron Mandos, Amsterdam

Kintsugi is een Japanse kunstvorm waarbij gebroken aardewerk, porselein of keramiek wordt gerepareerd met lak vermengd met goud-, zilver- of platinapoeder. Het idee achter kintsugi is om de scheuren en breuken in het aardewerk te benadrukken in plaats van ze te verbergen. Dit benadrukt niet alleen de geschiedenis en de onvolkomenheden van het stuk, maar geeft het ook een gevoel van schoonheid en individualiteit. Het wordt beschouwd als een metafoor voor de aanvaarding van onvolkomenheden de wabi-sabi (侘寂) en het omarmen van de unieke kwaliteiten die iets bijzonder maken.

De oorlog verpulverd

War & Pieces, 2012, Bouke de Vries, 110 x 1000 cm,
courtesy Bouke de Vries, Galerie Ron Mandos, Amsterdam

Een veldslag op een eettafel vormt de laatste blazoenstoot van de tentoonstelling. De tentoonstellingstekst luidt:

Dit tafelstuk is een verwijzing naar een 17e-, 18e- en 19e-eeuwse traditie om aan de vooravond van een veldslag een groot banket te houden. Maar wie goed kijkt ziet ook de strijd tussen suiker en porselein, tussen porselein en plastic, tussen nieuw en oud.

In de 17e eeuw versierden rijke families hun bankettafels met sculpturen van suiker, niet om op te eten, maar als statussymbool: suiker was op enig moment letterlijk zijn gewicht in goud waard . Vanaf de 18e eeuw werden deze tafelstukken vervangen door exemplaren van porselein, ingezet door Meissen, de eerste porseleinfabriek van Europa.

Deze flamboyante ‘vlaggendraagster’, op haar berg scherven. lijkt zo weg gestapt uit een schilderij van Eugène Delacroix, van de Vrijheid op een berg lijken:

Vrijheid leidt het volk,_Eugène_Delacroix,_Musée_du_Louvre,_Peintures_RF_129_-_après_restauration_2024.jpg^[1]

Wat is schoonheid?

Er vloeit geen druppel bloed. Het hele tafel tafereel is witter dan wit, onkwetsbaar, afstandelijk, vormgegeven als 18e-eeuwse kunst.

Anoniem, De muze Urania 1748-1750
Meissner Porzellan Manufaktur
Modelleur: Johann Joachim Kändler
h42,5 x b21 x d23 cm
Amsterdam Rijksmuseum^[2]

Wat is het hoofdkenmerk van deze kunst in het Princessehof in Leeuwarden? Welk kenmerk eigent Bauke de Vries zichzelf toe, om zijn eigen kunst te laten spreken? Zijn we weer terug bij Immanuel Kant: “Het Mooie is wat zonder begrip als object van een noodzakelijk welbehagen gekend wordt”?^[3] Het is ‘doelmatig zonder doel’.

Ik doe nu even of er in de tussentijd geen nieuwe Franse filosofie is ontstaan, die zich vooral bezighoudt met Taal - en ook met de taal die Kant gebruikte. Ik kijk nu met eigen ogen naar deze sneeuwwitte wereld, vol afgehakt kinderkopjes, beschadigde, hangende en liggende ledematen, en vooral de opstijgende atoombompaddestoel in het centrum waarin zich de gruwelijkste dood aftekent. Woorden als behagen, welbehagen, doelmatigheid, doelloosheid, zinloosheid en vergankelijkheid strijden nu bij mij om voorrang. Verzetten zich tot het uiterste onder een laag van schoonheid, schoonheid die in alle kunsten altijd druk bezig is gruwelijkheid te maskeren, de wereld mooier te laten zijn dan ze is, niet door het uiten van de waarheid, maar door het bedekken ervan. En het paradoxaal genoeg daarmee juist onder de aandacht te brengen.

De Vrijheid van Delacroix als de mooiste vrouw op aarde die alles wat mens is opoffert in dienst van ‘de vrijheid’. Een vrijheid die de dode strijders op de barricaden nooit meer zullen proeven. Het is hier dat de kunstenaar Bauke de Vries de kunstenaar Erwin Olaf ontmoet in diens serie ‘Grief’, waar de schoonheid alleen nog dienstbaar lijkt aan het verbloemen - en des te duidelijker oproepen - van het leed. Kunstenaars uit onze eigen tijd, met een meer dan politieke visie, op de onmacht en de vergankelijkheid van de mens. Het werk is prachtig, meer dan mooi, aangrijpend. Je moet naar buiten om te bekomen.

[1] Door Eugène Delacroix - photo Shonagon 2024-05-02, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=147987667

[2] https://id.rijksmuseum.nl/20059106

De figuur maakte oorspronkelijk deel uit van een pronkspiegel, die J.J. Kändler tussen 1745 en 1750 in Meissen modelleerde. Kändler bracht deze spiegel zelf naar Parijs als een geschenk van August III aan Lodewijk XV.

[3] Kant, 1954, 82; Kant 1976, 84. (Mijn cursief)